Law of Georgia on Freedom of Speech and Expression

Return back

Consolidated versions (27/10/2015 - 21/12/2016)

საქართველოს კანონი

სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შესახებ

თავი I. ზოგადი დებულებანი

მუხლი 1. ტერმინთა განმარტება

ამ კანონში გამოყენებულ ტერმინებს აქვთ შემდეგი მნიშვნელობა:

ა) განცხადება – ინფორმაცია, რომელიც განმცხადებელმა საჯაროდ გაავრცელა ან მესამე პირს გააცნო;

ბ) აზრი – შეფასებითი მსჯელობა, თვალსაზრისი, კომენტარი, აგრეთვე ნებისმიერი სახით ისეთი შეხედულების გამოხატვა, რომელიც ასახავს რომელიმე პიროვნების, მოვლენის ან საგნის მიმართ დამოკიდებულებას და არ შეიცავს დადასტურებად ან უარყოფად ფაქტს;

გ) გამოხატვის საგანი – თემა ან საკითხი, რომლის შესახებაც მიმდინარეობს მსჯელობა და ამა თუ იმ თვალსაზრისის გამოხატვა;

დ) მოწოდება – განცხადება, რომლის ავტორიც მიზნად ისახავს ან აშკარად უშვებს გარკვეული ქმედების გამოწვევას;

ე) ცილისწამება – არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი და პირისთვის ზიანის მიმყენებელი, მისი სახელის გამტეხი განცხადება;

ვ) უხამსობა – განცხადება, რომელსაც არა აქვს პოლიტიკური, კულტურული, საგანმანათლებლო ან სამეცნიერო ღირებულება და რომელიც უხეშად ლახავს საზოგადოებაში საყოველთაოდ დამკვიდრებულ ეთიკურ ნორმებს;

ზ) საზოგადოებრივი ყურადღება – საზოგადოების ინტერესი (და არა ცალკეულ პირთა უბრალო ცნობისმოყვარეობა) იმ მოვლენისადმი, რომელიც დაკავშირებულია დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განხორციელებასთან;

თ) ადმინისტრაციული ორგანო – საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის მე-2 მუხლის პირველი ნაწილის „ა“ ქვეპუნქტით განსაზღვრული ორგანო, დაწესებულება ან პირი, გარდა საზოგადოებრივი მაუწყებლობისა;

ი) საჯარო პირი – „საჯარო სამსახურში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება;

[ი) საჯარო პირი – „საჯარო დაწესებულებაში ინტერესთა შეუთავსებლობისა და კორუფციის შესახებ“ საქართველოს კანონის მე-2 მუხლით განსაზღვრული თანამდებობის პირი; პირი, რომლის გადაწყვეტილება ან აზრი მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს საზოგადოებრივ ცხოვრებაზე; პირი, რომლისკენაც მისი გარკვეული ქმედების შედეგად ცალკეულ საკითხებთან დაკავშირებით მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება; (ამოქმედდეს 2017 წლის 1 იანვრიდან)]

კ) კერძო პირი – ფიზიკური ან იურიდიული პირი, რომელიც არ არის საჯარო პირი ან ადმინისტრაციული ორგანო;

ლ) სახელმწიფო საიდუმლოება – ინფორმაცია, რომელიც „სახელმწიფო საიდუმლოების შესახებ“ საქართველოს კანონით დადგენილი წესით აღიარებულია სახელმწიფო საიდუმლოებად და ექვემდებარება სახელმწიფოს მიერ დაცვას;

მ) კომერციული საიდუმლოება – საქართველოს ზოგადი ადმინისტრაციული კოდექსის 27² მუხლით განსაზღვრული ინფორმაცია. ადმინისტრაციული ორგანოს შესახებ ინფორმაცია არ წარმოადგენს კომერციულ საიდუმლოებას;

ნ) (ამოღებულია – 25.05.2012, №6328) ;

ო) პროფესიული საიდუმლოება – აღსარების საიდუმლოება, პარლამენტის წევრის, ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს წევრის, ექიმის, ჟურნალისტის, უფლებადამცველის, დამცველის პროფესიულ საქმიანობასთან დაკავშირებით მათთვის განდობილი ინფორმაცია, აგრეთვე პროფესიული ფასეულობის მქონე ინფორმაცია, რომელიც პირისათვის ცნობილი გახდა კონფიდენციალურობის დაცვის პირობით, მის მიერ პროფესიული მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით და რომლის გამჟღავნებამ შეიძლება ზიანი მიაყენოს პირის პროფესიულ რეპუტაციას. ინფორმაცია, რომელიც არ შეიცავს პერსონალურ მონაცემებს, სახელმწიფო ან კომერციულ საიდუმლოებას, აგრეთვე ადმინისტრაციული ორგანოს შესახებ ინფორმაცია არ არის პროფესიული საიდუმლოება;

პ) ნათელი და განჭვრეტადი კანონი – ჯეროვანი სიზუსტით ფორმულირებული ნორმა, რომელიც არ შეიცავს ზოგად, ორაზროვან და ბუნდოვან დებულებებს და პირს აძლევს საშუალებას, დაარეგულიროს საკუთარი ქმედება, აგრეთვე წინასწარ, ცხადად განსაზღვროს მისი სამართლებრივი შედეგები;

ჟ) ვიწროდ მიზანმიმართული კანონი – ნორმა, რომელიც აწესებს შეზღუდვის პირდაპირ მოთხოვნას, კონკრეტულ კრიტერიუმებსა და ამომწურავ ჩამონათვალს და შეიცავს ამ ნორმის არამიზნობრივად გამოყენების საწინააღმდეგო გარანტიებს;

რ) ლეგიტიმური მიზანი – საქართველოს კონსტიტუციის 24-ე მუხლის მე-4 პუნქტითა და 26-ე მუხლის მე-3 პუნქტით დაცული სიკეთეები;

ს) არადისკრიმინაციულობა – გარემოებათა იდენტურობის შემთხვევაში განსხვავებული გადაწყვეტილებების მიღების აკრძალვა და თანაბარი მოპყრობის ვალდებულება;

ტ) დემოკრატიული საზოგადოებისათვის კრიტიკულად აუცილებელი შეზღუდვა – ლეგიტიმური მიზნიდან გამომდინარე შეზღუდვა, რომელიც ემსახურება დემოკრატიული საზოგადოების არსებობისათვის შეუცვლელი და სასიცოცხლო მნიშვნელობის სიკეთის დაცვას და რომელიც შეიძლება გახორციელდეს მხოლოდ მაშინ, როცა ამოიწურება ლეგიტიმური მიზნის მიღწევის ყველა სხვა გონივრული და ქმედითი შესაძლებლობა;

უ) შეზღუდვის პროპორციულობა – ლეგიტიმური მიზნისა და კრიტიკული აუცილებლობის შესაბამისი შეზღუდვა, რომელიც ამ მიზნის მიღწევის ყველაზე ეფექტიანი და ყველაზე ნაკლებად შემზღუდავი საშუალებაა. უფრო მკაცრი ზომების გამოყენება უნდა მოხდეს მხოლოდ მაშინ, როცა სხვაგვარად შეუძლებელია ლეგიტიმური მიზნის მიღწევა და კრიტიკული აუცილებლობის მოთხოვნების დაკმაყოფილება;

ფ) აბსოლუტური პრივილეგია – კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის სრული და უპირობო გათავისუფლება;

ქ) კვალიფიციური პრივილეგია – კანონით გათვალისწინებული პასუხისმგებლობისაგან პირის ნაწილობრივ ან პირობით გათავისუფლება. სასამართლოს დასაბუთებული გადაწყვეტილებით პირმა ბრალეული ქმედების ჩადენისათვის შეიძლება დაკარგოს პრივილეგია, თუ ეს აუცილებელია ლეგიტიმური მიზნის მისაღწევად;

ღ) მედია – მასობრივი კომუნიკაციის ბეჭდვითი ან ელექტრონული საშუალება, მათ შორის, ინტერნეტი.

საქართველოს 2012 წლის 25 მაისის კანონი №6328 – ვებგვერდი, 12.06.2012წ.

საქართველოს 2015 წლის 10 ივლისის კანონი №4000 - ვებგვერდი, 20.07.2015წ.

საქართველოს 2015 წლის 27 ოქტომბრის კანონი №4379 - ვებგვერდი, 11.11. 2015 წ.

მუხლი 2. კანონის ინტერპრეტირება

ამ კანონის ინტერპრეტირება უნდა მოხდეს საქართველოს კონსტიტუციის, საქართველოს მიერ ნაკისრი საერთაშორისო სამართლებრივი ვალდებულებების, მათ შორის, ადამიანის უფლებათა და ძირითად თავისუფლებათა ევროპული კონვენციისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს პრეცედენტული სამართლის შესაბამისად.

მუხლი 3. სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლება

1. სახელმწიფო ცნობს და იცავს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას, როგორც წარუვალ და უზენაეს ადამიანურ ფასეულობებს. ხელისუფლების განხორციელებისას ხალხი და სახელმწიფო შეზღუდულნი არიან ამ უფლებებითა და თავისუფლებებით, როგორც უშუალოდ მოქმედი სამართლით.

2. ყველას, ადმინისტრაციული ორგანოს გარდა, აქვს გამოხატვის თავისუფლება, რაც გულისხმობს:

ა) აზრის აბსოლუტურ თავისუფლებას;

ბ) პოლიტიკური სიტყვისა და დებატების თავისუფლებას;

გ) ნებისმიერი ფორმის ინფორმაციისა და იდეების მოძიების, მიღების, შექმნის, შენახვის, დამუშავებისა და გავრცელების უფლებას;

დ) ცენზურის დაუშვებლობას, მედიის სარედაქციო დამოუკიდებლობასა და პლურალიზმს, ჟურნალისტის უფლებას, დაიცვას ინფორმაციის წყაროს საიდუმლოობა და საკუთარი სინდისის შესაბამისად მიიღოს სარედაქციო გადაწყვეტილებები;

ე) სწავლის, სწავლებისა და კვლევის აკადემიურ თავისუფლებას;

ვ) ხელოვნების, შემოქმედებისა და გამოგონების თავისუფლებას;

ზ) ნებისმიერ ენაზე მეტყველების, ნებისმიერი დამწერლობის გამოყენების უფლებას;

თ) ქველმოქმედების უფლებას;

ი) მხილების თავისუფლებას და მამხილებელთა დაცვას;

კ) თავისუფლებას იძულებისაგან, გამოთქვას თავისი შეხედულება რწმენის, აღმსარებლობის, სინდისისა და მსოფლმხედველობის, ეთნიკური, კულტურული და სოციალური კუთვნილების, წარმოშობის, ოჯახური, ქონებრივი და წოდებრივი მდგომარეობის, აგრეთვე ყველა იმ გარემოების შესახებ, რომელიც შეიძლება გახდეს მისი უფლებებისა და თავისუფლებების შელახვის საფუძველი.

3. ეს კანონი არ უარყოფს სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებასთან დაკავშირებულ, საქართველოს კონსტიტუციით დაცულ და სხვა საყოველთაოდ აღიარებულ უფლებებს, თავისუფლებებსა და გარანტიებს, რომლებიც აქ არ არის მოხსენიებული, მაგრამ თავისთავად გამომდინარეობს ადამიანის საყოველთაოდ აღიარებული უფლებებისა და თავისუფლებების პრინციპებიდან.

მუხლი 4. აზრისა და მოწოდების თავისუფლება

1. აზრი დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით.

2. მოწოდება დაცულია კვალიფიციური პრივილეგიით. მოწოდება იწვევს კანონით დადგენილ პასუხისმგებლობას მხოლოდ მაშინ, როცა პირი ჩაიდენს განზრახ ქმედებას, რომელიც ქმნის კანონსაწინააღმდეგო შედეგის დადგომის აშკარა, პირდაპირ და არსებით საფრთხეს.

მუხლი 5. პოლიტიკური და სასამართლო სიტყვის თავისუფლება

1. ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობას არ იწვევს განცხადება, რომელიც გაკეთებულია:

ა) პოლიტიკური დებატების ფარგლებში, აგრეთვე პარლამენტის, ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს ან საკრებულოს წევრის მიერ თავისი მოვალეობის შესრულებასთან დაკავშირებით;

ბ) წინასასამართლო ან სასამართლო პროცესზე, სახალხო დამცველის წინაშე, პარლამენტის, ავტონომიური რესპუბლიკის უმაღლესი საბჭოს ან საკრებულოს, აგრეთვე მისი კომიტეტის/კომისიის სხდომაზე, პირის მიერ თავისი უფლებამოსილების განხორციელების ფარგლებში;

გ) უფლებამოსილი ორგანოს მოთხოვნით.

2. ცილისწამების შესახებ სარჩელის შეტანის შემთხვევაში სასამართლო მოსამზადებელ სხდომაზე მხარეთა მონაწილეობით ამოწმებს ამ მუხლის პირველ პუნქტში მითითებულ გარემოებებს. ასეთი გარემოებების დადასტურებისას სასამართლოს გამოაქვს საქართველოს სამოქალაქო საპროცესო კოდექსის 209-ე და 273-ე მუხლებით გათვალისწინებული განჩინება, რაც არ იწვევს ამ კანონის მე-18 მუხლით გათვალისწინებულ შედეგებს.

საქართველოს 2015 წლის 10 ივლისის კანონი №4000 - ვებგვერდი, 20.07.2015წ.

მუხლი 6 . სასამართლო გარანტიები

1. პირს უფლება აქვს სარჩელით მიმართოს სასამართლოს ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ხელყოფის თავიდან აცილების ან აღკვეთის, აგრეთვე უკანონო ზემოქმედებისა და ჩარევის შედეგად დარღვეული უფლების აღდგენის მოთხოვნით.

2. მედიაში ჟურნალისტის მიერ გამოქვეყნებულ ცილისწამებასთან დაკავშირებული სასამართლო დავისას მოპასუხეა მედიის მესაკუთრე.

3. ცილისწამების თაობაზე სასამართლო დავის საგანი არ შეიძლება იყოს ისეთი განცხადება, რომელიც ეხება პირთა განუსაზღვრელ ჯგუფს ან/და რომელშიც მოსარჩელე არ არის ერთმნიშვნელოვნად იდენტიფიცირებული.

4. ცილისწამების თაობაზე სასამართლო დავა არ შეიძლება ეხებოდეს სახელმწიფო ან ადმინისტრაციული ორგანოს პირადი არაქონებრივი უფლებების დაცვას.

4¹. გარდაცვლილი პირის პირადი არაქონებრივი უფლებების დასაცავად ცილისწამების თაობაზე სასამართლოსთვის მიმართვა შეუძლია პირს, რომელსაც საამისოდ აქვს დაცვის ღირსი ინტერესი. მას შეუძლია სახელისა და ღირსების ისეთი დაცვის მოთხოვნის განხორციელება, რომელიც პიროვნების არსების განმსაზღვრელია და გრძელდება სიკვდილის შემდეგაც. სახელის, პატივის, ღირსების ან საქმიანი რეპუტაციის შელახვისათვის მორალური ზიანის ქონებრივი ანაზღაურების მოთხოვნა სიკვდილის შემდეგ დაუშვებელია.

5. ცილისწამების თაობაზე სასამართლო დავისას არასათანადო მოპასუხეა პირი, რომელიც არ არის განცხადების ავტორი ან რედაქტორი, ან პირი, რომელმაც ტექნიკურად უზრუნველყო განცხადების გავრცელება, გარდა იმ შემთხვევისა, როცა ის აშკარად და პირდაპირ უჭერს მხარს განცხადებას.

6. ცილისწამების შესახებ სასამართლო დავისას სასამართლო იღებს ზომებს მხარეთა მოსარიგებლად. მას უფლება აქვს გადადოს საქმის განხილვა და მორიგებისათვის დანიშნოს ვადა, რომელიც არ უნდა აღემატებოდეს 1 თვეს.

საქართველოს 2014 წლის 2 ოქტომბრის კანონი №2681 - ვებგვერდი, 08.10.2014წ.

მუხლი 7 . მტკიცებულების სტანდარტი და ტვირთი

1. ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა უნდა ემყარებოდეს უტყუარ მტკიცებულებებს.

2. ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შეზღუდვისას ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს ამ უფლებების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ.

3. კერძო ან საჯარო პირის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს პირისათვის საჯარო პირის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

4. საზოგადოებრივი ყურადღების ან ცნობისმოყვარეობის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს მოვლენისათვის საზოგადოებრივი ყურადღების სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

5. აზრის ან ფაქტის სტატუსის მინიჭების საკითხის განხილვისას ყოველგვარი გონივრული ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს განცხადებაში მოყვანილი ცნობებისათვის აზრის სტატუსის მინიჭების სასარგებლოდ.

6. სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვისას მტკიცების ტვირთი ეკისრება შეზღუდვის ინიციატორს. ყოველგვარი ეჭვი, რომელიც ვერ დადასტურდება კანონით დადგენილი წესით, უნდა გადაწყდეს სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საწინააღმდეგოდ.

7. დაუშვებელია, სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის საქმეზე მოპასუხის უარი – გაამხილოს პროფესიული საიდუმლოება ან მისი წყარო – გახდეს მოპასუხის საწინააღმდეგო გადაწყვეტილების გამოტანის ერთადერთი საფუძველი.

თავი II. შეზღუდვის საფუძველი და წესი

მუხლი 8. სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების შეზღუდვის საფუძვლები

1. ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების ნებისმიერი შეზღუდვა შეიძლება დაწესდეს მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ეს გათვალისწინებულია ნათელი და განჭვრეტადი, ვიწროდ მიზანმიმართული კანონით და შეზღუდვით დაცული სიკეთე აღემატება შეზღუდვით მიყენებულ ზიანს.

2. ამ კანონით აღიარებული და დაცული უფლებების შემზღუდველი კანონი უნდა იყოს:

ა) პირდაპირ მიმართული ლეგიტიმური მიზნების განხორციელებისაკენ;

ბ) კრიტიკულად აუცილებელი დემოკრატიული საზოგადოების არსებობისათვის;

გ) არადისკრიმინაციული;

დ) პროპორციულად შემზღუდველი.

მუხლი 9. შინაარსობრივი რეგულირება

1. კანონით შეიძლება დაწესდეს სიტყვისა და გამოხატვის შინაარსობრივი რეგულირება, თუ ეს ეხება:

ა) ცილისწამებას;

ბ) უხამსობას;

გ) პირისპირ შეურაცხყოფას ;

დ) დანაშაულის ჩადენისკენ წაქეზებას;

ე) მუქარას;

ვ) პერსონალურ მონაცემებს, სახელმწიფო, კომერციულ ან პროფესიულ საიდუმლოებას;

ზ) რეკლამას, ტელეშოპინგს ან სპონსორობას;

თ) სამხედრო მოსამსახურის, ადმინისტრაციული ორგანოს, აგრეთვე მისი თანამდებობის პირის, წევრის ან თანამშრომლის სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას;

ი) თავისუფლებააღკვეთილი ან თავისუფლებაშეზღუდული პირის სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლებას;

კ) (ამოღებულია - 20.03.2015. №3375).

2. შინაარსობრივი რეგულირება შეიძლება განხორციელდეს მხოლოდ თვალსაზრისობრივად ნეიტრალური, არადისკრიმინაციული შეზღუდვის სახით.

საქართველოს 2012 წლის 25 მაისის კანონი №6328 – ვებგვერდი, 12.06.2012წ.

საქართველოს 2015 წლის 20 მარტის კანონი №3375 - ვებგვერდი, 31.03.2015წ.

მუხლი 10 . შინაარსობრივად ნეიტრალური რეგულირება

1. შინაარსობრივად ნეიტრალური რეგულირებისას დაუშვებელია გამოხატვის საგნის შეზღუდვა.

2. შინაარსობრივად ნეიტრალური რეგულირება შეიძლება ითვალისწინებდეს მხოლოდ გამოხატვის ადგილის, დროისა და ფორმის მიხედვით ისეთ არადისკრიმინაციულ შეზღუდვას, რომელიც გავლენას არ ახდენს ინფორმაციის ან იდეების შინაარსზე ან გამომხატველობით ეფექტზე ან ტოვებს მათი სხვა გზებით გამოხატვის ეფექტიან შესაძლებლობას.

თავი III. საიდუმლოების დაცვა

მუხლი 11. პროფესიული საიდუმლოებისა და მისი წყაროს დაცვა

1. პროფესიული საიდუმლოების წყარო დაცულია აბსოლუტური პრივილეგიით და არავის არ აქვს უფლება, მოითხოვოს ამ წყაროს გამხელა. სიტყვის თავისუფლების შეზღუდვის შესახებ სასამართლო დავისას მოპასუხეს არ შეიძლება დაეკისროს კონფიდენციალური ინფორმაციის წყაროს გამხელის ვალდებულება.

2. დაუშვებელია კონფიდენციალური ინფორმაციის გამხელა თვით მისი მფლობელის თანხმობის ან კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში სასამართლოს დასაბუთებული გადაწყვეტილების გარეშე.

3. სასამართლო უფლებამოსილია გამოიტანოს მტკიცებულების უზრუნველყოფის შესახებ განჩინება კონფიდენციალური ინფორმაციის მხოლოდ იმ ნაწილის გამხელასთან დაკავშირებით, რომლის გამხელის აუცილებლობაც დამტკიცდა.

4. გამხელით მიღებული კონფიდენციალური ინფორმაცია შეიძლება გამოყენებულ იქნეს მხოლოდ იმ მიზნით, რომლისთვისაც მოხდა მისი გამხელა.

მუხლი 12. პასუხისმგებლობა საიდუმლოების გამხელისათვის

1. პირი პასუხს აგებს მხოლოდ იმ საიდუმლოების გამხელისათვის, რომლის დაცვაც მას ევალება სამსახურებრივად ან სამოქალაქო გარიგებით და რომლის გამხელა აშკარა, პირდაპირ და არსებით საფრთხეს უქმნის კანონით დაცულ სიკეთეებს.

2. პირი თავისუფლდება პასუხისმგებლობისაგან, თუ საიდუმლოების გამხელა მიზნად ისახავდა საზოგადოების კანონიერი ინტერესების დაცვას და დაცული სიკეთე აღემატება მიყენებულ ზიანს.

3. კერძო ცხოვრების ხელშეუხებლობისა და პერსონალური მონაცემების დაცვის მოტივით არ შეიძლება შეიზღუდოს გამოხატვის თავისუფლება იმ მოვლენასთან დაკავშირებით, რომლის ცოდნაც აუცილებელია ადამიანისათვის დემოკრატიულ სახელმწიფოში საზოგადოებრივი თვითმმართველობის განსახორციელებლად.

4. პირს შეუძლია მოითხოვოს ამ მუხლის პირველი და მე-2 პუნქტებით დაცული უფლებების ხელყოფით მიყენებული ქონებრივი და არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება.

საქართველოს 2012 წლის 25 მაისის კანონი №6328 – ვებგვერდი, 12.06.2012წ.

თავი IV. ცილისწამება

მუხლი 13. კერძო პირის ცილისწამება

პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა კერძო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ და ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა.

მუხლი 14. საჯარო პირის ცილისწამება

პირს ეკისრება სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა საჯარო პირის ცილისწამებისათვის, თუ მოსარჩელე სასამართლოში დაამტკიცებს, რომ მოპასუხის განცხადება შეიცავს არსებითად მცდარ ფაქტს უშუალოდ მოსარჩელის შესახებ, ამ განცხადებით მოსარჩელეს ზიანი მიადგა და განცხადებული ფაქტის მცდარობა მოპასუხისათვის წინასწარ იყო ცნობილი ან მოპასუხემ გამოიჩინა აშკარა და უხეში დაუდევრობა, რამაც გამოიწვია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადების გავრცელება.

მუხლი 15. კვალიფიციური პრივილეგია ცილისწამებისათვის

პირს ენიჭება კვალიფიციური პრივილეგია არსებითად მცდარი ფაქტის შემცველი განცხადებისათვის, თუ:

ა) მან მიიღო გონივრული ზომები ფაქტის სისწორის გადასამოწმებლად, მაგრამ ვერ შეძლო შეცდომის თავიდან აცილება და გაატარა ქმედითი ღონისძიებები ცილისწამებით დაზიანებული პირის რეპუტაციის აღსადგენად;

ბ) იგი მიზნად ისახავდა საზოგადოების კანონიერი ინტერესების დაცვას და დაცული სიკეთე აღემატება მიყენებულ ზიანს;

გ) მან განცხადება გააკეთა მოსარჩელის თანხმობით;

დ) მისი განცხადება წარმოადგენდა მოსარჩელის მიერ მის წინააღმდეგ გაკეთებულ განცხადებაზე თანაზომიერ პასუხს;

ე) მისი განცხადება წარმოადგენდა სამართლიან და ზუსტ რეპორტაჟს იმ მოვლენასთან დაკავშირებით, რომლისკენაც მიმართულია საზოგადოებრივი ყურადღება.

მუხლი 16. ცილისწამებისათვის პასუხისმგებლობის ფარგლები

პირს ცილისწამებისათვის არ ეკისრება პასუხისმგებლობა იმ შემთხვევაში, თუ მან არ იცოდა და არც შეიძლებოდა სცოდნოდა, რომ ცილისწამებას ავრცელებდა.

მუხლი 17. ცილისწამებით მიყენებული ზიანის ანაზღაურება

1. ცილისწამებასთან დაკავშირებით მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს სასამართლოს მიერ დადგენილი ფორმით ცნობის გამოქვეყნება სასამართლოს გადაწყვეტილების შესახებ.

2. დაუშვებელია მოპასუხის იძულება, მოიხადოს ბოდიში.

3. თუ მოპასუხე კანონით დადგენილ ვადაში განახორციელებს შესწორებას ან უარყოფას, მაგრამ შესწორების ან უარყოფის გამოქვეყნება არ არის საკმარისი ცილისწამებით მოსარჩელისათვის მიყენებული ზიანის ჯეროვანი ანაზღაურებისათვის, მოპასუხეს შეიძლება დაეკისროს მოსარჩელისათვის მიყენებული ქონებრივი ან/და არაქონებრივი (მორალური) ზიანის ანაზღაურება.

მუხლი 18. ცილისწამების შესახებ უსაფუძვლო სარჩელი

სიტყვისა და გამოხატვის თავისუფლების უკანონო შეზღუდვის მიზნით ცილისწამების შესახებ აშკარად უსაფუძვლო სარჩელის წარდგენის შემთხვევაში მოპასუხეს უფლება აქვს მოითხოვოს მოსარჩელისაგან გონივრულ ფარგლებში ფულადი ანაზღაურების მიღება.

მუ ხლი 19. სასარჩელო ხანდაზმულობის ვადა

ცილისწამების შესახებ სარჩელი სასამართლოში წარდგენილი უნდა იქნეს 100 დღის განმავლობაში მას შემდეგ, რაც პირი გაეცნო ან შეეძლო, რომ გასცნობოდა განცხადებას.

თავი V. დასკვნითი დებულებანი

მუხლი 20. ძალადაკარგული აქტი

ამ კანონის ამოქმედებისთანავე ძალადაკარგულად ჩაითვალოს საქართველოს კანონი „პრესისა და მასობრივი ინფორმაციის სხვა საშუალებების შესახებ“.

მუხლი 21. კანონის ამოქმედება

ეს კანონი ამოქმედდეს გამოქვეყნებისთანავე.

საქართველოს პრეზიდენტი მ. სააკაშვილი

თბილისი,

2004 წლის 24 ივნისი.

№220-რს

PFRJY UHEPBB

О свободе слова и выражения

Глава I .

Общие положения

Статья 1. Разъяснение терминов

Термины, используемые в настоящем Законе, имеют следующие значения:

а) заявление - информация, которую заявитель распространил публично или с которой ознакомил третье лицо;

б) мнение - оценочное суждение, точка зрения, комментарий, а также выражение в любой форме взгляда, который отражает отношение к какому-либо лицу, явлению или предмету и не содержит подтверждаемого или опровергаемого факта;

в) предмет выражения - тема или вопрос, о котором идет суждение или выражение той или иной точки зрения;

г) призыв - заявление, автор которого ставит целью или явно допускает наступление определенных действий;

д) клевета - заявление, содержащее ложный по сути факт и причиняющее вред лицу, порочащее его имя;

е) непристойность - заявление, лишенное политической, культурной, просветительной или научной ценности и грубо попирающее повсеместно утвердившиеся в обществе этические нормы;

ж) общественное внимание - интерес общества (а не простое любопытство отдельных лиц) к явлению, связанному с осуществлением в демократическом обществе общественного самоуправления;

з) административный орган - орган, учреждение или лицо, определенные подпунктом "а" части первой статьи 2 Общего административного кодекса Грузии, за исключением общественного вещания;

и) публичное лицо - должностное лицо, определенное статьей 2 Закона Грузии "О несовместимости интересов и коррупции на публичной службе"; лицо, чьё решение или мнение оказывает значительное влияние на общественную жизнь; лицо, на которое, обращено общественное внимание в результате его определенных действий в связи с отдельными вопросами;

( и) публичное лицо – должностное лицо, определенное статьей 2 Закона Грузии «О несовместимости интересов и коррупции в публичном учреждении»; лицо, решение или мнение которого оказывает значительное влияние на общественную жизнь; лицо, на которое обращено общественное внимание в результате его определенных действий в связи с отдельными вопросами; (27.10.2015 N4379, ввести в действие с 1 января 2017 года )

к) частное лицо - физическое или юридическое лицо, не являющееся публичным лицом или административным органом;

л) государственная тайна - информация, признанная государственной тайной в порядке, установленном Законом Грузии "О государственной тайне", и подлежащая охране государством;

м) коммерческая тайна - информация, определенная статьей 272 Общего административного кодекса Грузии. Информация об административном органе не является коммерческой тайной;

н) (25.05.2012 N6328)

о) профессиональная тайна – тайна исповеди, информация, доверенная члену Парламента, члену Верховного Совета автономной республики, врачу, журналисту, правозащитнику, защитнику в связи с их профессиональной деятельностью, а также информация, имеющая профессиональную ценность, которая стала известна лицу при условии соблюдения конфиденциальности, в связи с исполнением им профессиональных обязанностей и разглашение которой может нанести вред профессиональной репутации лица. Информация, не содержащая персональных данных, государственной или коммерческой тайны, а также информация об административном органе не является профессиональной тайной;(10.07.2015 N4000)

п) ясный и прозрачный закон - сформулированная с надлежащей точностью норма, не содержащая общих, двусмысленных и неясных положений и дающая лицу возможность регулировать собственное действие, а также заранее реально определять его правовые последствия;

р) узко целенаправленный закон - норма, устанавливающая прямое требование ограничения, конкретные критерии и исчерпывающий перечень и содержащая гарантии против использования данной нормы не по назначению;

с) легитимная цель - блага, охраняемые пунктом 4 статьи 24 и пунктом 3 статьи 26 Конституции Грузии;

т) недискриминационность - в случае идентичности обстоятельств запрет на принятие отличных друг от друга решений и обязанность равного отношения;

у) ограничение, критически необходимое для демократического общества, - исходящее из легитимной цели ограничение, служащее защите незаменимого и жизненно важного для существования демократического общества блага и могущее осуществиться только тогда, когда будет исчерпана любая иная разумная и действенная возможность достижения легитимной цели;

ф) пропорциональность ограничения - соответствующее ограничение легитимной цели и критической необходимости, являющееся самым эффективным и наименее ограничивающим средством для достижения этой цели. Применение более строгих мер должно осуществиться только, когда иначе невозможно достижение легитимной цели и удовлетворение требований критической необходимости;

х) абсолютная привилегия - полное и безусловное освобождение лица от предусмотренной законом ответственности;

ц) квалифицированная привилегия - частичное или условное освобождение лица от предусмотренной законом ответственности. По обоснованному решению суда лицо за совершение виновного действия может лишиться привилегии, если это необходимо для достижения легитимной цели;

ч) масс-медиа - печатные или электронные средства массовой коммуникации, в том числе Интернет.

Статья 2. Интерпретация Закона

Интерпретация настоящего Закона должна производиться в соответствии с Конституцией Грузии, международными правовыми обязательствами, взятыми на себя Грузией, в том числе Европейской конвенцией о защите прав человека и основных свобод и прецедентным правом Европейского суда по правам человека.

Статья 3. Свобода слова и выражения

1. Государство признает и защищает свободу слова и выражения как непреходящие и высшие человеческие ценности. При осуществлении власти народ и государство ограничены этими правами и свободами как непосредственно действующим правом.

2. Все, за исключением административного органа, имеют свободу выражения, что подразумевает:

а) абсолютную свободу мнения;

б) свободу политического слова и дебатов;

в) право на добывание, получение, создание, хранение, обработку и распространение информации и идеи в любой форме;

г) недопустимость цензуры, редакционную независимость и плюрализм масс-медиа, право журналиста соблюдать секретность источника информации и принимать редакционные решения согласно своей совести;

д) академическую свободу учебы, обучения и исследования;

е) свободу искусства, творчества и изобретения;

ж) право говорить на любом языке, использовать любую письменность;

з) право на благотворительность;

и) свободу обличения и защиту обличителей;

к) свободу от принуждения выражать свой взгляд на веру, вероисповедание, совесть, мировоззрение, этническую, культурную и социальную принадлежность, происхождение, семейное, имущественное и сословное положение, а также на все обстоятельства, могущие стать основанием для ущемления его прав и свобод.

3. Настоящий Закон не отвергает связанные со свободой слова и выражения охраняемые Конституцией Грузии и другие общепризнанные права, свободы и гарантии, которые здесь не упомянуты, но само собой вытекают из принципов общепризнанных прав и свобод человека.

Статья 4. Свобода мнения и призыва

1. Мнение охраняется абсолютной привилегией.

2. Призыв охраняется квалифицированной привилегией. Призыв влечёт ответственность, установленную законом, только тогда, когда лицо совершит умышленное действие, создающее явную, прямую и существенную опасность наступления противозаконного последствия.

Статья 5. Свобода политического и судебного слова

1. Ответственность за клевету не влечет заявление, сделанное:

а) в рамках политических дебатов, а также членом Парламента, Верховного Совета автономной республики или Собрания в связи с исполнением своих обязанностей;

б) в досудебном или судебном процессе, перед Народным Защитником, на заседании Парламента, Верховного Совета автономной республики или Собрания, а также заседании их комитета/комиссии, лицом в пределах осуществления своих полномочий; (10.07.2015 N4000)

в) по требованию уполномоченного органа.

2. В случае внесения иска о клевете суд на подготовительном заседании с участием сторон проверяет обстоятельства, указанные в пункте первом настоящей статьи. При подтверждении таких обстоятельств суд выносит определение, предусмотренное статьями 209 и 273 Гражданского процессуального кодекса Грузии, что не влечёт последствий, предусмотренных статьей 18 настоящего Закона.

Статья 6. Судебные гарантии

1. Лицо вправе обратиться с иском в суд с требованием предотвращения или пресечения посягательства на признанные и охраняемые настоящим Законом права, а также восстановления прав, нарушенных в результате незаконного воздействия и вмешательства.

2. При рассмотрении судебного спора, связанного с опубликованной журналистом в масс-медиа клеветой, ответчиком выступает владелец масс-медиа.

3. Предметом судебного спора о клевете не может быть заявление, касающееся неопределенной группы лиц или (и) в котором истец однозначно не идентифицирован.

4. Судебный спор о клевете не может касаться защиты личных неимущественных прав государственного или административного органа. (2.10.2014 N2681)

41 . Для защиты личных неимущественных прав умерших лиц обращаться в суд по поводу клеветы вправе лица, имеющие на то интерес, заслуживающий защиты. Они могут требовать осуществления права на защиту имени и достоинства, определяющего сущность личности и являющегося посмертным. Не допускается требовать после смерти лица имущественного возмещения морального вреда, причиненного оскорблением имени, чести, достоинства или деловой репутации. (2.10.2014 N2681)

5. При рассмотрении судебного спора о клевете ненадлежащим ответчиком является лицо, не являющееся автором или редактором заявления, либо лицо, которое технически обеспечило распространение заявления, кроме случая, когда оно явно и открыто поддерживает заявление.

6. При судебном споре о клевете суд принимает меры к примирению сторон. Он вправе отложить рассмотрение дела и назначить срок для примирения, который не должен превышать 1 месяца.

Статья 7. Стандарт и бремя доказывания

1. Любое ограничение признанных и охраняемых настоящим Законом прав должно опираться на достоверные доказательства.

2. При ограничении признанных и охраняемых настоящим Законом прав любое сомнение, не подтвержденное в установленном законом порядке, должно быть разрешено против ограничения этих прав.

3. При рассмотрении вопроса присвоения статуса частного или публичного лица любое разумное сомнение, не подтвержденное в установленном законом порядке, должно разрешиться в пользу присвоения лицу статуса публичного лица.

4. При рассмотрении вопроса присвоения статуса общественного внимания или любопытства любое разумное сомнение, не подтвержденное в установленном законом порядке, должно разрешиться в пользу присвоения явлению статуса общественного внимания.

5. При рассмотрении вопроса присвоения статуса мнения или факта любое разумное сомнение, не подтвержденное в установленном законом порядке, должно разрешиться в пользу присвоения данным, приведенным в заявлении, статуса мнения.

6. При ограничении свободы слова бремя доказывания возлагается на инициатора ограничения. Любое сомнение, не подтвержденное в установленном законом порядке, должно разрешиться против ограничения свободы слова.

7. Не допускается, чтобы в деле ограничения свободы слова отказ ответчика от разглашения профессиональной тайны или её источника стал единственным основанием для вынесения решения против ответчика.

Глава II .

Основание и порядок ограничения

Статья 8. Основания ограничения свободы слова и выражения

1. Любое ограничение признанных и охраняемых настоящим Законом прав может быть установлено только в случае, если это предусмотрено ясным и прозрачным, узко целенаправленным законом и охраняемое ограничением благо превышает причинённый ограничением вред.

2. Закон, ограничивающий признанные и охраняемые настоящим Законом права, должен быть:

а) прямо направлен на осуществление легитимных целей;

б) критически необходимым для существования демократического общества;

в) недискриминационным;

г) пропорционально ограничивающим.

Статья 9. Регулирование по содержанию

1. Законом может быть установлено регулирование по содержанию слова и выражения, если это касается:

а) клеветы;

б) непристойности;

в) оскорбления, нанесенного непосредственно лицу;

г) побуждения к совершению преступления;

д) угрозы;

е) персональных данных, государственной, коммерческой или профессиональной тайны;(25.05.2012 N6328)

ж) рекламы, телешопинга или спонсорства;

з) свободы слова и выражения военнослужащего, административного органа, а также его должностного лица, члена или сотрудника;

и) свободы слова и выражения лица, лишенного свободы, или лица, свобода которого ограничена ;

к)иск.(20.03.2015 N3375)

2. Регулирование по содержанию может осуществляться только в виде нейтрального, недискриминационного ограничения.

Статья 10. Нейтральное по содержанию регулирование

1. При нейтральном по содержанию регулировании не допускается ограничение предмета выражения.

2. Нейтральное по содержанию регулирование может предусматривать только такое недискриминационное ограничение, по месту, времени и форме выражения, которое не оказывает влияния на содержание либо на выразительный эффект информации или идей либо оставляет эффективную возможность их выражения иными средствами.

Глава III .

Охрана тайны

Статья 11. Охрана профессиональной тайны и её источника

1. Источник профессиональной тайны охраняется абсолютной привилегией и никто не вправе требовать разглашения этого источника. При рассмотрении судебного спора об ограничении свободы слова на ответчика не может быть возложена обязанность разглашения источника конфиденциальной информации.

2. Не допускается разглашение конфиденциальной информации без согласия самого её владельца или обоснованного решения суда в случаях, предусмотренных настоящим Законом.

3. Суд правомочен вынести определение об обеспечении доказательства в связи с разглашением только той части конфиденциальной информации, необходимость разглашения которой подтверждена.

4. Полученная в результате разглашения конфиденциальная информация может быть использована только с целью, с которой произошло её разглашение.

Статья 12. Ответственность за разглашение тайны

1. Лицо ответственно за разглашение только той тайны, охрана которой ему была поручена по службе или гражданской сделкой и разглашение которой создает явную, прямую и существенную опасность благу, охраняемому законом.

2. Лицо освобождается от ответственности, если разглашение тайны ставило целью защиту законных интересов общества и охраняемое благо превышает причиненный вред.

3. По мотиву неприкосновенности частной жизни и защиты персональных данных не может быть ограничена свобода выражения в связи с явлением, знание которого необходимо человеку, чтобы осуществлять общественное самоуправление в демократическом государстве.(25.05.2012 N6328)

4. Лицо вправе потребовать возмещения имущественного и неимущественного (морального) вреда, причиненного посягательством на права, охраняемые пунктами первым и 2 настоящей статьи.

Глава IV .

Клевета

Статья 13. Клевета на частное лицо

На лицо возлагается гражданско-правовая ответственность за клевету на частное лицо, если истец в суде докажет, что заявление ответчика содержит ложный по сути факт непосредственно об истце и этим заявлением был нанесён вред истцу.

Статья 14. Клевета на публичное лицо

На лицо возлагается гражданско-правовая ответственность за клевету на публичное лицо, если истец в суде докажет, что заявление ответчика содержит ложный по сути факт непосредственно об истце, этим заявлением был нанесён вред истцу и неверность заявленного факта была заранее известна ответчику или ответчик проявил явную и грубую халатность, повлекшую распространение заявления, содержащего ложный по сути факт.

Статья 15. Квалифицированная привилегия за клевету

Лицо наделяется квалифицированной привилегией за заявление, содержащее ложный по сути факт, если:

а) оно приняло разумные меры по перепроверке достоверности фактов, но не смогло избежать ошибки и осуществило действенные мероприятия по восстановлению репутации лица, пострадавшего от клеветы;

б) оно ставило целью защиту законных интересов общества, и охраняемое благо превышает причиненный вред;

в) оно сделало заявление с согласия истца;

г) его заявление представляло собой соразмерный ответ на заявление, сделанное истцом против него;

д) его заявление представляло собой справедливый и точный репортаж в связи с явлением, на которое обращено общественное внимание.

Статья 16. Пределы ответственности за клевету

На лицо не возлагается ответственность за клевету в случае, если оно не знало и не могло знать, что распространяло клевету.

Статья 17. Возмещение вреда, причиненного клеветой

1. В связи с клеветой на ответчика может быть возложено по установленной судом форме опубликование справки о решении суда.

2. Не допускается принуждение ответчика к принесению извинений.

3. Если ответчик в установленный законом срок осуществит исправление или даст опровержение, но опубликование исправления или опровержения является недостаточным для должного возмещения вреда, причиненного истцу клеветой, на ответчика может возлагаться возмещение имущественного или (и) неимущественного (морального) вреда, причиненного истцу.

Статья 18. Необоснованный иск о клевете

В случае представления явно необоснованного иска о клевете с целью незаконного ограничения свободы слова и выражения ответчик вправе потребовать от истца получения в разумных пределах денежного возмещения.

Статья 19. Срок исковой давности

Иск о клевете должен быть внесён в суд в течение 100 дней после того, как лицо ознакомилось или могло ознакомиться с заявлением.

Глава V .

Заключительные положения

Статья 20. Акт, утративший силу

Считать утратившим силу Закон Грузии "О печати и других средствах массовой информации" с вводом в действие настоящего Закона.

Статья 21. Ввод Закона в действие

Настоящий Закон ввести в действие по опубликовании.

Президент Грузии Михаил Саакашвили

Тбилиси

24 июня 2004 года

№ 220-вс